Zdecydowana większość seniorów dostanie pieniądze automatycznie, bez konieczności składania wniosków. Jednocześnie w przestrzeni publicznej pojawiła się propozycja, która zakłada wykorzystanie środków przeznaczanych na te dodatki do finansowania nowego programu prorodzinnego.
Trzynasta emerytura 2026 – komu przysługuje i ile wyniesie
Trzynasta emerytura jest dodatkowym rocznym świadczeniem pieniężnym przewidzianym w ustawie z 9 stycznia 2020 r. Otrzymują ją osoby, które na dzień 31 marca danego roku mają ustalone prawo do jednego z określonych świadczeń emerytalno-rentowych.
Do grupy uprawnionych należą m.in.:
- emeryci i renciści w powszechnym systemie ZUS,
- osoby pobierające świadczenia z KRUS,
- emeryci służb mundurowych,
- osoby otrzymujące rentę socjalną,
- beneficjenci świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego,
- osoby korzystające z nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
- beneficjenci rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego,
- inwalidzi wojenni i wojskowi.
Wysokość „trzynastki” jest zawsze równa minimalnej emeryturze obowiązującej w danym roku. Po waloryzacji przeprowadzonej od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura została ustalona na poziomie 1 978,49 zł brutto. W takiej samej wysokości wypłacona zostanie więc trzynasta emerytura.
Pieniądze trafią do seniorów w kwietniu, razem z podstawowym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Wypłata odbywa się z urzędu, co oznacza, że uprawnieni nie muszą składać żadnego wniosku.
Warto jednak pamiętać, że od tej kwoty potrącana jest składka zdrowotna oraz – w zależności od wysokości dochodu – zaliczka na podatek dochodowy. W praktyce oznacza to, że część seniorów otrzyma na konto kwotę niższą niż wartość brutto świadczenia.
Czternasta emerytura 2026 – zasada „złotówka za złotówkę”
Drugim dodatkowym świadczeniem dla seniorów jest czternasta emerytura. Jej funkcjonowanie reguluje ustawa z 26 maja 2023 r.
Prawo do niej przysługuje osobom, które w dniu poprzedzającym miesiąc wypłaty posiadają prawo do jednego z wymienionych świadczeń emerytalno-rentowych. Lista uprawnionych jest praktycznie taka sama jak w przypadku trzynastej emerytury.
Pełna wysokość czternastej emerytury w 2026 r. również wyniesie 1 978,49 zł brutto. Jednak w przeciwieństwie do trzynastki obowiązuje tu mechanizm dochodowy.
Pełną kwotę otrzymają osoby, których podstawowa emerytura lub renta nie przekracza 2 900 zł brutto. Jeśli świadczenie jest wyższe, stosowana jest zasada „złotówka za złotówkę”. Oznacza to, że kwota dodatku jest pomniejszana dokładnie o tyle, o ile przekroczony został wskazany próg.
Przykładowo, przy emeryturze wynoszącej 3 500 zł brutto przekroczenie progu wynosi 600 zł. W takiej sytuacji czternasta emerytura zostanie obniżona o tę kwotę i wyniesie 1 378,49 zł brutto.
Termin wypłaty czternastej emerytury ustala co roku Rada Ministrów. W poprzednich latach pieniądze trafiały do seniorów jesienią – najczęściej we wrześniu – i podobnego scenariusza można spodziewać się także w kolejnych latach.
Podobnie jak w przypadku trzynastki, świadczenie wypłacane jest automatycznie.
Rosnące koszty dodatków dla seniorów
Program dodatkowych emerytur stał się w ostatnich latach jednym z najdroższych elementów polityki społecznej państwa. Koszt wypłaty trzynastej i czternastej emerytury sięga dziś dziesiątek miliardów złotych rocznie.
Wraz ze wzrostem liczby emerytów oraz coroczną waloryzacją świadczeń wydatki te systematycznie rosną. Jeszcze w pierwszych latach funkcjonowania programu koszt trzynastej emerytury szacowano na około 11 mld zł rocznie, jednak w kolejnych latach znacząco wzrósł wraz z rozszerzeniem programu o czternastą emeryturę.
Jednocześnie Polska mierzy się z coraz poważniejszym problemem demograficznym.
Kryzys demograficzny w Polsce – coraz mniej urodzeń
Dane Głównego Urzędu Statystycznego wskazują, że liczba urodzeń w Polsce systematycznie spada. W 2025 r. zarejestrowano około 238 tys. urodzeń żywych, czyli o około 14 tys. mniej niż rok wcześniej. Współczynnik urodzeń obniżył się do poziomu 6,4 promila.
Spadek liczby urodzeń obserwowany jest praktycznie od 2018 r., mimo wprowadzenia rozbudowanych programów wsparcia rodzin, takich jak świadczenie 500+, później podwyższone do 800+, czy program „Aktywny Rodzic”.
W 2013 r. w Polsce urodziło się jeszcze ponad 371 tys. dzieci. Dwanaście lat później liczba ta spadła do około 238 tys., a ujemny przyrost naturalny wzrósł wielokrotnie.
Program „200 000 Plus” – jednorazowa wypłata zamiast 800 plus
W odpowiedzi na pogłębiający się kryzys demograficzny analitycy z Klubu Jagiellońskiego zaproponowali nową koncepcję polityki prorodzinnej. Zakłada ona wprowadzenie programu „200 000 Plus”.
W jego ramach rodzice nowo narodzonego dziecka mieliby otrzymać jednorazowo 208 800 zł w ciągu miesiąca od narodzin dziecka. Kwota ta odpowiada łącznej wartości świadczeń, które rodzina mogłaby otrzymać przez 18 lat w obecnym systemie.
Wyliczenie jest proste:
- 800 zł miesięcznie przez 18 lat daje 172 800 zł,
- program „Aktywny Rodzic” to dodatkowe 36 000 zł.
Łącznie daje to właśnie 208 800 zł.
Autorzy propozycji przekonują, że jednorazowy „zastrzyk” finansowy może być dla młodych rodzin znacznie silniejszym impulsem niż comiesięczne świadczenie. Ich zdaniem taka kwota mogłaby pomóc w sfinansowaniu wkładu własnego przy zakupie mieszkania lub w spłacie części kredytu hipotecznego.
Program miałby być dobrowolny – rodzice mogliby wybrać, czy chcą otrzymywać świadczenia w obecnej formie, czy zdecydować się na jednorazową wypłatę.
Czy pieniądze na program mogłyby pochodzić z trzynastek i czternastek
Autorzy koncepcji wskazują, że naturalnym źródłem finansowania nowego programu mogłyby być środki przeznaczane obecnie na dodatkowe emerytury. W ich opinii wydatki na trzynastą i czternastą emeryturę w ostatnich latach znacząco wzrosły i będą dalej rosnąć wraz ze starzeniem się społeczeństwa.
Propozycja zakłada więc przesunięcie części tych środków na wsparcie rodzin z dziećmi.
Pomysł budzi jednak liczne wątpliwości. Krytycy wskazują m.in. na ryzyko wzrostu cen mieszkań, jeśli duża jednorazowa kwota trafiłaby do wielu rodzin w krótkim czasie. Inni zwracają uwagę na kwestie sprawiedliwości społecznej oraz potencjalne skutki dla systemu emerytalnego.
Komentarze (0)