Zmiana obejmuje program profilaktyki raka szyjki macicy finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Od 1 sierpnia 2026 r. podstawą przesiewu jest test HPV HR, który wykrywa obecność wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego. W określonych przypadkach z tej samej próbki wykonywana jest również cytologia na podłożu płynnym, określana jako LBC.
Wcześniej podstawowym badaniem była cytologia klasyczna, wykonywana w trzyletnim cyklu. Test HPV HR został włączony do koszyka świadczeń gwarantowanych już 1 lipca 2025 r., ale początkowo funkcjonował jako alternatywa dla tradycyjnej cytologii. Od sierpnia 2026 r. to właśnie badanie molekularne stało się głównym elementem programu.
Test HPV HR jest bardziej czuły niż klasyczna cytologia. Pozwala wykryć zakażenie wirusem, zanim w komórkach szyjki macicy pojawią się widoczne zmiany. Dzięki temu możliwe jest wcześniejsze objęcie pacjentki obserwacją i leczeniem, a także ograniczenie ryzyka późnego rozpoznania choroby.
Jedno pobranie, dwa możliwe badania
Materiał do testu pobierany jest podczas jednej wizyty. Jeżeli wynik HPV HR okaże się dodatni, z tej samej próbki może zostać wykonana cytologia płynna LBC. Pacjentka nie musi więc ponownie zgłaszać się do placówki wyłącznie po to, aby pobrać materiał do drugiego badania.
Dalsze postępowanie zależy od wyniku oraz indywidualnych czynników ryzyka. Przy ujemnym wyniku testu i braku dodatkowych obciążeń kolejne badanie można wykonać po pięciu latach. Krótsze odstępy dotyczą między innymi kobiet zakażonych wirusem HIV oraz przyjmujących leki immunosupresyjne.
Powtórzenie badania po 12 miesiącach może być konieczne, gdy test wykazał zakażenie typami HPV innymi niż 16 i 18, a cytologia płynna nie wykazała nieprawidłowości. W przypadku kolejnych ujemnych wyników odstępy między badaniami mogą być stopniowo wydłużane — najpierw do trzech, a następnie do pięciu lat.
HPV odpowiada za większość przypadków raka szyjki macicy
HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, obejmuje ponad 200 typów. Około 40 z nich może powodować zmiany w obrębie skóry, narządów płciowych oraz błon śluzowych. Część typów uznawana jest za wysoko ryzykowne onkologicznie, a inne wywołują przede wszystkim brodawki i kłykciny kończyste.
Zakażenie najczęściej przenosi się podczas kontaktów seksualnych. Do transmisji może dojść również przez bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi albo błoną śluzową. Możliwe jest także zakażenie dziecka podczas porodu, choć ryzyko w takim przypadku określa się jako niewielkie.
Przewlekła infekcja wysokoonkogennymi typami HPV może prowadzić do powstania zmian przedrakowych, a następnie raka szyjki macicy. Według informacji Ministerstwa Zdrowia typy HPV-16, HPV-18 i HPV-45 odpowiadają za około 75 proc. przypadków raka płaskonabłonkowego szyjki macicy, około 90 proc. przypadków raka gruczołowego oraz większość zmian przednowotworowych.
HPV może mieć konsekwencje zdrowotne zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Wirus wiązany jest także z nowotworami pochwy, sromu, prącia, odbytu, jamy ustnej, nosogardzieli, nasady języka, migdałków oraz innych okolic głowy i szyi.
Kto może wykonać bezpłatny test HPV HR
Z programu mogą skorzystać kobiety w wieku od 25 do 64 lat. Do wykonania badania nie jest potrzebne skierowanie. Wystarczy zapisać się w placówce realizującej program profilaktyczny na NFZ.
Termin można umówić bezpośrednio w wybranej poradni albo za pośrednictwem Centralnej E-rejestracji dostępnej na Internetowym Koncie Pacjenta. Po zalogowaniu należy wybrać kolejno opcję „E-rejestracja”, „Umawianie wizyty”, „Umów badanie profilaktyczne”, a następnie profilaktykę raka szyjki macicy.
Zapisu można dokonać również w aplikacji mojeIKP. W sekcji „Usługi zdrowia” trzeba wybrać „Rejestrację na wizyty”, następnie „Umów wizytę lub badanie” i rodzaj badania dotyczący profilaktyki raka szyjki macicy.
Informacji o placówkach i terminach udziela także bezpłatna infolinia NFZ pod numerem 800 190 590. Konsultant może wskazać najbliższy punkt wykonujący badania oraz przekazać informacje o dostępnych terminach.
Badanie kosztuje prywatnie nawet 350 zł
Test HPV HR wykonywany komercyjnie kosztuje zazwyczaj od około 190 do 250 zł. Jeżeli pacjentka wybiera pakiet obejmujący test HPV HR oraz cytologię płynną LBC, cena może wynosić od około 270 do 350 zł.
Wykonanie badania w ramach programu NFZ pozwala więc uniknąć wydatku sięgającego kilkuset złotych. Nie jest to jednak dodatkowe świadczenie pieniężne w wysokości 200 zł. Chodzi o bezpłatną usługę medyczną, której rynkowa wartość może wynosić od około 200 do nawet 350 zł.
Rak szyjki macicy może rozwijać się bez objawów
Rak szyjki macicy przez długi czas może nie powodować wyraźnych dolegliwości. Z tego powodu regularne badania przesiewowe mają znaczenie także wtedy, gdy kobieta czuje się zdrowa. Wczesne wykrycie zakażenia lub zmian przedrakowych zwiększa możliwość skutecznego leczenia i ogranicza ryzyko rozwoju zaawansowanej choroby.
Według informacji NFZ w Polsce każdego roku z powodu raka szyjki macicy umiera ponad 1800 kobiet. Program ma ułatwić wykrywanie zakażeń wysokoonkogennymi typami HPV i szybsze kierowanie pacjentek do dalszej diagnostyki.
Komentarze (0)