W artykule przedstawimy, jakie przelewy podlegają kontroli, jakie obowiązki mają banki oraz jakie konsekwencje grożą za nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów.
Podstawa prawna kontroli przelewów
Podstawą prawną umożliwiającą Urzędowi Skarbowemu kontrolę przelewów bankowych jest ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zgodnie z jej zapisami instytucje finansowe, w tym banki, mają obowiązek monitorowania transakcji klientów i zgłaszania wszelkich podejrzanych operacji odpowiednim organom państwowym.
Obowiązki banków w zakresie monitorowania transakcji
Banki, jako tzw. instytucje obowiązane, mają szereg obowiązków związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Do najważniejszych należą:
-
Identyfikacja i weryfikacja klientów – banki muszą znać swoich klientów, co obejmuje potwierdzenie ich tożsamości oraz poznanie charakteru prowadzonej przez nich działalności.
Monitorowanie transakcji – banki są zobowiązane do bieżącego monitorowania operacji finansowych klientów, aby wykryć ewentualne nieprawidłowości lub podejrzane działania.
Zgłaszanie podejrzanych transakcji – w przypadku wykrycia transakcji budzących wątpliwości co do ich legalności banki muszą niezwłocznie poinformować Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF).
Limity transakcji podlegających zgłoszeniu
Banki mają obowiązek zgłaszać do GIIF transakcje, których równowartość przekracza 15 000 euro (około 65 000 zł). Dotyczy to zarówno pojedynczych operacji, jak i serii powiązanych transakcji, które łącznie przekroczą ten próg. Niektóre banki, zgodnie z własną polityką wewnętrzną, mogą stosować niższe limity, np. 10 000 euro (około 43 000 zł).
Rodzaje transakcji budzących podejrzenia
Oprócz transakcji przekraczających określone limity banki zwracają uwagę także na inne operacje mogące wskazywać na nielegalną działalność. Należą do nich m.in.:
- przelewy na podobne kwoty od różnych nadawców, co może sugerować próbę rozbicia większej sumy na mniejsze transze w celu uniknięcia kontroli,
- częste przelewy na mniejsze kwoty, które łącznie dają wysoką wartość – tzw. „smurfing”, czyli podział dużej kwoty na wiele mniejszych,
- podejrzane tytuły wpłat – nietypowe lub niejasne opisy transakcji,
- niestandardowe przelewy z zagranicy, szczególnie z krajów o wysokim ryzyku prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.
Procedura kontroli przelewów przez Urząd Skarbowy
Po otrzymaniu informacji o podejrzanej transakcji od banku Urząd Skarbowy może podjąć następujące działania:
- analiza zgłoszenia – weryfikacja danych oraz ocena, czy istnieje podejrzenie naruszenia przepisów podatkowych lub innych,
- żądanie dodatkowych informacji – US może zwrócić się do banku lub bezpośrednio do klienta o wyjaśnienia dotyczące charakteru i celu transakcji,
- wszczęcie postępowania kontrolnego – jeśli wyjaśnienia są niewystarczające lub budzą dalsze wątpliwości, US może rozpocząć formalną kontrolę skarbową.
Uprawnienia Urzędu Skarbowego w zakresie kontroli rachunków bankowych
Od 1 lipca 2022 r. Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) uzyskała rozszerzone uprawnienia do informacji o rachunkach bankowych obywateli oraz przedsiębiorstw. Na mocy art. 48 ustawy o KAS organy skarbowe mogą żądać od banków ujawnienia informacji o rachunkach klientów w związku z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym w sprawach o wykroczenia lub przestępstwa skarbowe. Co istotne, taka kontrola może odbyć się bez wiedzy i zgody właściciela rachunku.
Przykłady zastosowania kontroli – najnowsze dane
Urząd Skarbowy aktywnie korzysta ze swoich uprawnień. Z danych wynika, że od 1 lipca 2022 roku do 31 marca 2024 roku naczelnicy urzędów skarbowych zwrócili się do banków z 407 żądaniami ujawnienia informacji o rachunkach, a naczelnicy urzędów celno-skarbowych wystosowali aż 3112 takich żądań. Od 1 kwietnia 2024 do końca stycznia 2025 roku wystosowano kolejno 325 oraz 1155 nowych wniosków.
Przykładem jest przypadek pana Rafała, opisany przez „Gazetę Wyborczą” (imię zmienione). Właściciel niewielkiej firmy budowlanej dowiedział się o kontroli dopiero po telefonie od urzędnika. Jak relacjonuje: „Po prostu zadzwonił i zapytał, czy ostatni duży przelew, który pojawił się na moim koncie, jest związany z realizacją bieżącego zamówienia firmowego, czy może to wynik jakichś wcześniejszych transakcji. Na końcu zapytał, czy zapłaciłem wszystkie należności wobec urzędu skarbowego”.
Kontrowersje wokół przepisów
Dr Łukasz Wacławik z Wydziału Zarządzania AGH, cytowany przez „GW”, wskazuje, że regulacje powinny zostać szybko zniesione ze względu na zagrożenie dla wolności obywatelskich. „Ten przepis już dawno powinien zostać zniesiony, daje bowiem władzy zbyt szerokie prawa do inwigilowania obywateli” – podkreśla ekspert.
Obecnie każdy użytkownik rachunku bankowego w Polsce musi liczyć się z możliwością kontroli ze strony Urzędu Skarbowego. Choć oficjalnym celem jest zapewnienie przejrzystości finansowej, warto pamiętać, że kontrola ta może mieć również ciemne strony.
Komentarze (0)