Zespół naukowców przeprowadził jedno z największych dotąd badań dotyczących wpływu substancji chemicznych na bakterie jelitowe. W ramach eksperymentu laboratoryjnego przeanalizowano działanie 1076 różnych związków chemicznych na 22 gatunki bakterii tworzących zdrowy mikrobiom jelitowy człowieka. Wyniki okazały się niepokojące – 168 z tych substancji hamowało wzrost bakterii lub prowadziło do ich obumierania.

Badanie objęło szeroką grupę związków, w tym:

pestycydy stosowane w rolnictwie,
środki grzybobójcze i owadobójcze,
dodatki do tworzyw sztucznych,
chemikalia przemysłowe wykorzystywane jako środki zmniejszające palność.

W wielu przypadkach są to substancje obecne w środowisku codziennie – mogą trafiać do organizmu wraz z jedzeniem, wodą pitną lub przez kontakt z zanieczyszczonym środowiskiem.

Badacze podkreślają, że wiele z tych związków nie było wcześniej uznawanych za biologicznie aktywne wobec bakterii.

„Odkryliśmy, że wiele substancji chemicznych zaprojektowanych tak, aby działać na konkretne cele – na przykład owady lub grzyby – oddziałuje również na bakterie jelitowe człowieka. Byliśmy zaskoczeni, jak silne działanie wykazują niektóre z nich” – stwierdziła dr Indra Roux z jednostki MRC Toxicology Unit Uniwersytetu w Cambridge.

Pestycydy i chemikalia przemysłowe w żywności i środowisku

Wśród związków najbardziej szkodliwych dla mikrobiomu znalazły się przede wszystkim pestycydy wykorzystywane w rolnictwie, w tym herbicydy, fungicydy i insektycydy. Są one stosowane na szeroką skalę w produkcji żywności, dlatego mogą pozostawać w niewielkich ilościach na warzywach, owocach czy zbożach.

Istotną część listy stanowią także chemikalia przemysłowe, m.in.:

plastyfikatory używane przy produkcji tworzyw sztucznych,
bisfenole stosowane w opakowaniach,
środki zmniejszające palność dodawane do mebli i elektroniki.

Niektóre z wykrytych substancji – takie jak bisfenol AF, kwasy perfluorowane czy popularne herbicydy – są już wcześniej przedmiotem badań nad ich potencjalnym wpływem na zdrowie człowieka.

Naukowcy zwracają uwagę, że mikrobiom jelitowy składa się z ogromnej liczby mikroorganizmów. Szacuje się, że w ludzkim przewodzie pokarmowym żyje nawet kilka tysięcy gatunków bakterii, które wspólnie odpowiadają za procesy trawienia, regulację metabolizmu, a także funkcjonowanie układu odpornościowego.

Zakłócenie tej równowagi może prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych – od zaburzeń trawienia, przez choroby metaboliczne, aż po zaburzenia odporności.

Mikroorganizm w obronie przed chemikaliami. Problem z antybiotykami

Jednym z najbardziej niepokojących odkryć badaczy jest sposób, w jaki bakterie reagują na kontakt z chemikaliami.

Okazało się, że niektóre drobnoustroje w odpowiedzi na działanie toksycznych związków zmieniają swoje mechanizmy obronne, co może prowadzić do zwiększonej odporności na antybiotyki.

Dotyczy to m.in. cyprofloksacyny, jednego z szeroko stosowanych antybiotyków wykorzystywanych w leczeniu infekcji bakteryjnych. Jeśli podobne zjawisko zachodzi w jelitach człowieka, może to utrudniać skuteczne leczenie zakażeń.

W analizach laboratoryjnych naukowcy wykryli 588 interakcji między chemikaliami a bakteriami, które prowadziły do zahamowania wzrostu mikroorganizmów.

Oznacza to, że wiele powszechnie stosowanych substancji działa na bakterie w sposób przypominający antybiotyki, mimo że nie zostały do tego zaprojektowane.

Nowe podejście do oceny bezpieczeństwa chemikaliów

Badanie ujawnia poważną lukę w obecnym systemie oceny bezpieczeństwa chemikaliów. W większości procedur regulacyjnych analizuje się ich wpływ na organizm człowieka lub środowisko, ale nie uwzględnia się oddziaływania na mikrobiom jelitowy.

Tymczasem mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia. Coraz więcej badań wskazuje, że jej zaburzenia mogą być powiązane z otyłością, chorobami autoimmunologicznymi, a nawet zaburzeniami psychicznymi.

Autorzy publikacji opracowali także model uczenia maszynowego, który pozwala przewidywać, czy nowe substancje chemiczne mogą szkodzić bakteriom jelitowym.

– Największą wartością tego projektu jest to, że dysponujemy teraz danymi pozwalającymi przewidywać wpływ nowych chemikaliów na mikrobiom. W przyszłości można projektować związki chemiczne tak, aby były bezpieczne dla bakterii jelitowych – podkreślił prof. Kiran Patil, współautor badania.

Codzienna ekspozycja na chemikalia – co można zrobić

Naukowcy zwracają uwagę, że na razie nie wiadomo dokładnie, jakie stężenia tych substancji faktycznie docierają do ludzkiego jelita w codziennych warunkach. Potrzebne są szeroko zakrojone badania epidemiologiczne, które pozwolą oszacować skalę rzeczywistego narażenia.

Jednocześnie specjaliści wskazują kilka prostych działań ograniczających kontakt z chemikaliami:

dokładne mycie warzyw i owoców przed spożyciem,
ograniczanie stosowania pestycydów w przydomowych ogrodach,
unikanie nadmiernego kontaktu z produktami zawierającymi agresywne środki chemiczne.

Choć badania przeprowadzono w warunkach laboratoryjnych, ich wyniki pokazują, że mikrobiom jelitowy może być znacznie bardziej wrażliwy na substancje chemiczne, niż dotąd sądzono. W opinii naukowców to sygnał, że w przyszłości ocena bezpieczeństwa chemikaliów powinna obejmować również ich wpływ na bakterie zamieszkujące ludzki organizm.

Warzywa i owoce z "Brudnej Dwunastki 2025" — na które trzeba uważać

Portal RynekZdrowia zebrał 12 produktów, które w 2025 r. uznano za najbardziej skażone pestycydami:

Szpinak
Truskawki
Jarmuż
Winogrona
Brzoskwinie
Czereśnie
Nektarynki
Gruszki
Jabłka
Jeżyny
Borówki
Ziemniaki

Alert GIS (2)

Badacze alarmują! Pokazali 12 najbardziej skażonych warzyw i owoców w sklepach.

Państwowa Inspekcja Sanitarna wydała ostrzeżenie.