Niezwykłe znalezisko pod Łęczycą. Archeolodzy odkryli przedmiot sprzed 900 lat
Archeolodzy prowadzący badania na terenie grodziska w Tumie koło Łęczycy w województwie łódzkim natrafili w 2009 roku na cenny srebrny pierścień. Badacze datują ten przedmiot na okres od drugiej połowy XI wieku do początku XII wieku.
Zabytek spoczywał w warstwie archeologicznej znajdującej się tuż nad pozostałościami dużego budynku z tamtego okresu.
Ozdoba zwraca uwagę nietypową konstrukcją. Zamiast tradycyjnej okrągłej obrączki ma dziewięć płaskich boków. Do wyrobu użyto srebra wysokiej próby, w którym zawartość metalu przekracza 87 procent.
Szczególną uwagę przyciągają romańskie litery alfabetu łacińskiego wycięte na powierzchni przedmiotu. Twórca wypełnił je ciemną substancją zawierającą siarczki srebra, dzięki czemu napis wyraźnie odcinał się od jasnego metalu.
Przedstawiciele Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi wskazują, że to wyjątkowe znalezisko w skali Polski i Europy.
Tajemniczy napis na pierścieniu. Co oznaczają łacińskie słowa?
Na dziewięciu bokach srebrnej obrączki wyryto inskrypcję:
„TOT VIVAS FELIX QUOT VIVIT TEPORA FENIX”
Napis odczytał historyk prof. Tomasz Jurek. W języku polskim zdanie to oznacza:
„Obyś żył szczęśliwy, ile czasu żyje feniks”.
Mityczny ptak, według dawnych wierzeń odradzający się z popiołów, symbolizował nieśmiertelność, odnowę i długowieczność. W tradycji chrześcijańskiej kojarzono go ze zmartwychwstaniem.
Sentencja umieszczona na pierścieniu mogła stanowić życzenie długiego i szczęśliwego życia dla osoby, która go nosiła.
Wielokątne pierścienie znajdowano także w innych częściach Europy oraz w północnej Afryce. Egzemplarz z Tumu wyróżnia się jednak treścią zachowanego napisu.
Czy pierścień należał do księżnej Salomei?
Tożsamość dawnego właściciela przedmiotu wciąż nie została ustalona. W opisie zabytku funkcjonuje nazwa „pierścień księżnej Salomei”.
Salomea z Bergu była drugą żoną Bolesława III Krzywoustego. Po śmierci męża w 1138 roku Łęczyca stanowiła ważny ośrodek jej władzy.
Z tego powodu naukowcy wysunęli przypuszczenie, że srebrna ozdoba mogła należeć do księżnej lub osoby z jej najbliższego otoczenia.
Nie ma dowodów potwierdzających, że pierścień był własnością Salomei. Nazwa ma charakter umowny, a tożsamość właściciela sprzed wieków pozostaje nieznana.
Wartość kruszcu oraz staranne wykonanie wskazują, że przedmiot mógł należeć do osoby z ówczesnej elity lub wyższego duchowieństwa.
Naukowcy ponownie zbadali napis. Pojawiła się nowa interpretacja
Mimo że od odkrycia minęło kilkanaście lat, zabytek nadal analizują historycy.
W 2024 roku Miłosz Sosnowski opublikował w „Kwartalniku Historii Kultury Materialnej” opracowanie poświęcone inskrypcji z Tumu.
Badacz wskazał, że podobne sformułowania występowały w średniowiecznym piśmiennictwie jako życzenia pomyślności i długiego życia.
Napis nie musiał mieć wyłącznie znaczenia religijnego. Mógł być osobistym przesłaniem skierowanym do obdarowanej osoby.
Taka interpretacja pozwala rozpatrywać pierścień jako symboliczny podarunek wyrażający przywiązanie.
Tum pod Łęczycą skrywa ślady historii pierwszych Piastów
Odkrycie srebrnego pierścienia dowodzi historycznego znaczenia Tumu oraz okolic Łęczycy.
W średniowieczu funkcjonował tu ważny ośrodek administracyjny i polityczny. Związki regionu z elitami państwa piastowskiego sprawiały, że docierały do niego przedmioty powstające poza granicami ówczesnej Polski.
Dzieje tego znaleziska są wykorzystywane w promocji lokalnego dziedzictwa. W 2025 roku Urząd Miasta Łęczyca informował o przedsięwzięciu turystycznym nawiązującym do znaleziska i postaci księżnej Salomei.
Mimo upływu ponad 900 lat od wykonania ozdoby badacze nie wyjaśnili wszystkich tajemnic. Nie wiadomo, kto zamówił przedmiot, gdzie dokładnie powstał ani dla kogo przeznaczono zapisane na nim życzenie.
Źródła: Muzeum TUM, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, Miłosz Sosnowski „Kilka uwag o srebrnym pierścieniu z inskrypcją z Tumu pod Łęczycą” (2024), Urząd Miasta Łęczyca.
Komentarze (0)